Χάος, δημιουργία και γίγνεσθαι ή δογματικό Ατόπημα;

 

Οι περισσότερες κοσμογονίες ξεκινούν από την ύπαρξη του χάους, όχι ως κάτι ανύπαρκτο, αλλά ως μια πρωταρχική, αδιαμόρφωτη κατάσταση. Δεν πρόκειται για κενό, αλλά για μια άτακτη και αδιαφοροποίητη πραγματικότητα, μέσα από την οποία σταδιακά αναδύεται η τάξη, η μορφή και η διάκριση. Η δημιουργία, σε αυτή την αντίληψη, δεν είναι ένα στιγμιαίο γεγονός, αλλά μια διαδικασία αλλαγής: από το άμορφο στο μορφοποιημένο, από το απροσδιόριστο στο συγκεκριμένο, χωρίς τελικό πέρας, ως μια συνεχής κίνηση που δεν ολοκληρώνεται οριστικά αλλά διαρκώς επαναδιαμορφώνεται.

Αντίθετα, στον μονοθεϊσμό του Ιουδαϊσμού και στις θρησκείες που προέκυψαν από αυτόν, όπως ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ, εμφανίζεται μια διαφορετική σύλληψη της αρχής. Εδώ δεν υπάρχει μια προϋπάρχουσα κατάσταση που μετασχηματίζεται, αλλά δημιουργία εκ του μηδενός. Το απόλυτα ολοκληρωμένο και τέλειο ον δεν μεταβάλλεται ούτε εξελίσσεται, αλλά δημιουργεί έναν κόσμο που δεν προϋπήρχε με κανέναν τρόπο. Ωστόσο, εφόσον νοείται ότι προϋπήρχε ήδη κάτι πλήρες και αυτάρκες, η ίδια η πράξη της δημιουργίας καθίσταται προβληματική ως προς το νόημά της, αφού δεν φαίνεται να καλύπτει κάποια έλλειψη ούτε να προκύπτει από ανάγκη.

Έτσι, αντί για μια φυσική συνέχεια και μεταβολή, εισάγεται μια απόλυτη τομή χωρίς νόημα: ο κόσμος δεν προκύπτει από κάτι που υπήρχε, αλλά εμφανίζεται ως αποτέλεσμα μιας βούλησης που δεν συνδέεται με καμία προϋπάρχουσα πραγματικότητα.