Η άποψη μου για τα αποτελέσματα των εκλογών στις 25 Ιουνίου 2023 μαζί με δύο βίντεο. Την πιο τολμηρή διατύπωση για τα όρια της εκκλησίας από τον Αντώνη Τρίτση αλλά και την πιο τολμηρή παρέμβαση του Βλάση Ρασσιά για την Δημοκρατία μέσα σε εκδήλωση της Ορθοδοξίας.

Οφείλουμε πάντοτε να εξετάζουμε τα φαινόμενα από μια ευρύτερη οπτική γωνία, επιχειρώντας να διακρίνουμε τη γενική τους κατεύθυνση. Υπό αυτό το πρίσμα, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το βασικό ιδεολογικό δίπολο δεν είναι πολυδιασπασμένο, αλλά συγκροτείται γύρω από δύο κύριες τάσεις.

Οι δύο αυτές τάσεις βρίσκονται σε διαρκή αντιπαράθεση. Συμβατικά, μπορούν να αποδοθούν ως «α» και «β».

α) Χριστιανικός Μεσαίωνας, βυζαντινισμός, Εθνικισμός, εθνικιστικές εκδοχές θρησκευτικής ταύτισης και γενικότερα μορφές μονοθεϊστικής κοσμοαντίληψης. 

Τον καθαρό Κομουνισμό ενώ υποτίθεται ότι είναι κατά της θρησκείας γενικότερα, λόγω της ολοκληρωτικής μορφής του, θα τον κατέτασσα στο (α) αν και όταν βρέθηκε σε μη κομουνιστικά εδάφη έφερε στην επιφάνεια και στοιχεία του (β), αλλά όπου εκδηλώθηκε καθολικά, ήταν ένας άκρατος ολοκληρωτισμός (α).

Το σοβαρότερο πρόβλημα της Ευρώπης, σε όλη την ιστορία της, ήταν η περίοδος του Χριστιανικού Μεσαίωνα, όπου σήμερα, για να μη πω ότι έχει ξεχαστεί εντελώς, έχει υποτιμηθεί στη σύγχρονη ευρωπαϊκή αυτοσυνειδησία. 

Η περίοδος αυτή επέφερε μακροχρόνιες πνευματικές και κοινωνικές δεσμεύσεις, οι οποίες συχνά αποσιωπώνται, ενώ παράλληλα έρχονται παράλογοι όροι όπως «Χριστιανοδημοκρατία» ή «Χριστιανικός πολιτισμός» χωρίς καθόλου κριτική αποτίμηση. 

Ακραία πράγματα για όσους έχουν ελευθερώσει την σκέψη τους από τον μονοθεϊστικό έλεγχο. 

Και από την άλλη.

β) Ελληνισμός, Ελληνική αναγέννηση, Διαφωτισμός, ανθρωπισμός, έννοιες όπως πατρίδα, έθνος, ελευθερία, δικαιοσύνη, δημοκρατία και κοινωνική συνοχή.

Η δεύτερη αυτή κατεύθυνση συνδέεται με την εθνική ελληνική παράδοση, την αναγεννησιακή και διαφωτιστική κληρονομιά, καθώς και με τις Ελληνικές αξίες που συγκροτούν το νεωτερικό Ευρωπαϊκό πολιτικό και κοινωνικό φάσμα, αν και τα τελευταία σα να έχουν χάσει το μέτρο και την επαφή τους με την Ελληνική Αναγέννηση και έχουν ξεφύγει προς την αφασία και τον μηδενισμό που πηγάζει από το «όταν όλα αξίζουν όλα, τότε τίποτα δεν αξίζει τίποτα, Βλάσης Ρασσιάς».

Σήμερα δεν εντάσσονται όλα τα πολιτικά σχήματα αποκλειστικά στη μία ή την άλλη κατηγορία. Πολλά εμφανίζουν υβριδικά χαρακτηριστικά, συνδυάζοντας στοιχεία και από τις δύο κατευθύνσεις, αν και συνδυάζουν ελάχιστα από την δεύτερη διότι προσπαθούν να τα αναμίξουν με το βασικό στοιχείο του (α) που είναι ο Χριστιανισμός, γεγονός που δυσχεραίνει την ταξινόμηση τους.

Στο παρόν κοινοβουλευτικό τοπίο διακρίνονται πολιτικές δυνάμεις με έντονα χαρακτηριστικά της πρώτης κατηγορίας, οι οποίες, ωστόσο, συχνά υιοθετούν ορολογία ή συμβολισμούς που παραπέμπουν στη δεύτερη. Η αντίφαση αυτή αναδεικνύει τη ρευστότητα των σύγχρονων ιδεολογικών ταυτοτήτων.

Παρατηρώντας τις εξελίξεις σε μακροϊστορική κλίμακα, μπορεί να υποτεθεί ότι σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος τείνει προς κεντρώες επιλογές αλλά χωρίς στην ουσία να κατανοεί τι σημαίνει το κέντρο και τι τα άκρα. 

Μόνο το ΠΑΣΟΚ, ιστορικά, επιχείρησε κατά τη δεκαετία του 1980 να εισαγάγει μεταρρυθμίσεις που διεύρυναν ατομικές και κοινωνικές ελευθερίες, περιορίζοντας σε ορισμένα πεδία την επιρροή του εκκλησιαστικού κατεστημένου. Υπήρξαν επίσης πρωτοβουλίες για τον θεσμικό έλεγχο της εκκλησιαστικής ισχύος, ιδίως κατά την περίοδο του Αντώνη Τρίτση.

Παράλληλα, όμως, σημειώθηκαν σοβαρά σφάλματα: φαινόμενα διαφθοράς, διοικητικής αποδιοργάνωσης και πολιτικού λαϊκισμού. Ορισμένες επιλογές, όπως η κρατική τελετουργική υποδοχή του λεγόμενου «Αγίου Φωτός», εντάσσονται σε αυτή τη λογική συμβολικών κινήσεων με έντονο θρησκευτικό φορτίο που ήταν έντονα αντίθετο από τις προσπάθειες ελέγχου της εκκλησιαστικής ισχύος.

Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον η αρχική μεταρρυθμιστική ιδέα μπορεί να ανανεωθεί χωρίς την επανάληψη των ίδιων παθογενειών.

Από την οπτική των υποστηρικτών αυτού που ονομάστηκε «εθνικός ελληνισμός» (κατηγορία «β»), η βασική ιδεολογική αντιπαράθεση δεν αφορά πρόσωπα, αλλά κοσμοθεωρητικά σχήματα. Η διαφωνία δεν στρέφεται εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον ιδεών που θεωρούνται περιοριστικές για την πνευματική και πολιτική αυτονομία.

Παράδειγμα: Το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας είναι δικαίωμα που δόθηκε από το (β) όπου είχε στερήσει στην ουσία για αιώνες το (α). 

Κανείς δεν μιλά για το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να ακολουθεί όποια θρησκεία θέλει αλλά το ότι μια χώρα είναι αιχμάλωτη σε μια θρησκεία η οποία φτάνει μέχρι το σημείο να προσπαθεί να αλλάξει την εθνική μας ταυτότητα με εθνικιστικούς και μη τρόπους. 

Τέλος, διευκρινίζεται ότι η παράθεση των βίντεο δεν αποσκοπεί σε συσχετισμό πολιτικών κομμάτων με συγκεκριμένα πρόσωπα του εθνικού ελληνικού χώρου. 

Ο Βλάσης Ρασσιάς, για παράδειγμα, που παραθέτω βίντεο του, διατύπωνε δημόσιο λόγο ανεξάρτητο από κομματικές εντάξεις και ασκούσε κριτική τόσο στη δεξιά όσο και στην αριστερή πολιτική σύμπλευση με την Ορθοδοξία.

    

Έκανε λάθη το ΠΑΣΟΚ;

Αναμφίβολα, και μάλιστα σημαντικά.

Φαινόμενα διαφθοράς, διοικητικής ασυδοσίας και αποδιοργάνωσης σημάδεψαν περιόδους της διακυβέρνησής του. Υπήρξαν επίσης πεδία τα οποία είτε δεν κατόρθωσε να διαχειριστεί αποτελεσματικά είτε δεν μπόρεσε να ελέγξει, εν μέρει και λόγω της ισχυρής παρουσίας συντηρητικών μηχανισμών μέσα στην ίδια την κοινωνία και το κράτος.

Στο πλαίσιο λαϊκιστικών επιλογών μπορεί να ενταχθεί και η καθιέρωση της υποδοχής του λεγόμενου «Αγίου Φωτός» με τιμές αρχηγού κράτους — μια πρακτική με έντονο συμβολικό και θρησκευτικό χαρακτήρα, η οποία ούτε καν υπάρχει στη Βίβλο. 

Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμη και πολιτικοί αντίπαλοι με συντηρητικό προφίλ δεν είχαν υιοθετήσει αντίστοιχη θεσμική πρακτική.

Το ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσον η αρχική μεταρρυθμιστική στόχευση του ΠΑΣΟΚ μπορεί να διατηρηθεί απαλλαγμένη από τις παθογένειες του παρελθόντος.

 Υφίσταται η προσδοκία μου ότι η ιδέα της ουσιαστικής αλλαγής από το ΠΑΣΟΚ δεν έχει εξαντληθεί και ότι δεν θα επαναληφθούν τα ίδια σφάλματα.

Όσον αφορά την είσοδο έντονα θρησκευτικοπολιτικών σχηματισμών στη Βουλή, εκτιμάται ότι θα αναβιώσουν πρακτικές και ρητορικές υπερβολής, παρόμοιες με εκείνες που είχαν εμφανιστεί στο παρελθόν σε κοινοβουλευτικό επίπεδο, με θαύματα και αγίους. 

Το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες εθνικιστικές δυνάμεις παραμένουν κατακερματισμένες περιορίζει, τουλάχιστον προς το παρόν, τη συνολική τους επιρροή.

Φυσικά με την παράθεση αυτών των δύο βίντεο δεν κάνω την οποιαδήποτε προσπάθεια συσχετισμού ΠΑΣΟΚ με Βλάση Ρασσιά.  Για να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις. 

Ο Βλάσης δεν επηρεαζόταν από κόμματα και ούτε είχε σχέση με αυτά. Τουλάχιστον από ότι γνώριζα για τα τελευταία του 15 χρόνια που τον γνώριζα αλλά ακόμα και αν είχε, ποτέ δεν επηρέαζαν τις Επανελληνιστικές τοποθετήσεις του.

Δεν θέλω να παραθέσω βίντεο του ίδιου, στα οποία φανερώνει την Δεξιά αλλά και την αριστερή αγκαλιά των κομμάτων με την Ορθοδοξία διότι θα παρά μεγαλώσει η ανάρτηση. 

Θα τελειώσω με έναν προβληματισμό: Ο Χριστόδουλος τότε είχε πει ότι εμείς οι εθνικοί είμαστε γύρω στις 500.000. Εγώ υπολογίζω σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, ότι εθνικοί, λίγο ή πολύ περνάμε σίγουρα το 1.000.000 με 1.200.000.

Ελέγχονται τόσο τα κόμματα από την εκκλησία που δεν δηλώνουν κάτι υπέρ του εθνικού Ελληνισμού, ούτε ως παραπλανητικό για να πάρουν ψήφους; 

Παράδειγμα: Οι μουσουλμάνοι στη χώρα είναι περισσότεροι από 1.200.000 και δικαιούνται χώρο λατρείας να τους φτιάξει το κράτος και δεν δικαιούνται οι εθνικοί, που είναι και αναγνωρισμένη η Ελληνική Εθνική θρησκεία τους, ως ΓΝΩΣΤΗ στη χώρα μας, με νόμο του 2014,  από το 2017; 

Τόσο πολύ;